Wyzwolenie Lwowa

Początek wojny światowej wywołał we Lwowie olbrzymie manifestacje ludności, łączące polski patriotyzm z austriackim lojalizmem,— odbywały się one przed gmachem namiestnictwa i komendą korpusu. Również Rusini lwowscy wykazywali austrofilski nastrój. 29.VIII.1914 r. powstaje we Lwowie Leg j on Wschodni w sile 3 300 ludzi pod wodzą Józefa Hallera. Legion ten rozwiązał się w trzy tygodnie później z powodu rozkazu złożenia przysięgi na wierność Austrii Zwycięstwo rosyjskie nad Austriakami na. drodze do Lwowa stało się sygnałem niesłychanej paniki wśród ludności lwowskiej. 40000 mieszkańców opuściło miasto w popłochu. Rosyjskie wojska wkroczyły do miasta 3.IX. 1914 pod wodzą gen. Rodego. Rolę orędownika miasta objął wiceprezydent Tadeusz Rutowski. Rosyjskim gubernatorem najpierw był hr. Szeremietjew, później Bobrinskij, który traktował Lwów jako miasto rosyjskie. Po pogromie pod Gorlicami Rosjanie opuścili Lwów 22.VI.1915 r., zabierając z sobą wśród zakładników wiceprezydenta Rutowskiego. Tegoż dnia wkroczyło do miasta wojsko austriackie, witane owacyjnie przez ludność. Austriacy rozpoczęli od razu masowe aresztowania Polaków, podejrzanych o sprzyjanie Rosjanom. Więzienia zapełniono polską inteligencją. Austriacy urządzali nadto nieustanne rekwizycje żywności, bielizny, naczyń metalowych i t. p., a także dzwonów i miedzianych dachów kościelnych. Rok 1917 i 1918 były latami coraz większego wyczerpania ludności i wzrastającej nienawiści do Austrii. Wreszcie nadeszła klęska Austrii, ale wówczas Rusini skorzystali z panujące, go nieładu i 31 października 1918 r. przy pomocy przybyłych z frontu rusińskich pułków zagarnęli znienacka miasto, zajmując w nocy wszystkie główne gmachy rządowe i krajowe. Na ulicach rozstawiono karabiny maszynowe.

Nastąpiła Walka o Lwów. Dawni legioniści i członkowie Polskiej Organizacji Wojennej stanęli tejże nocy w obronie miasta. Na skrajnym obwodzie Lwowa, w pobliżu stacji Kulparków, — w Szkołę Sienkiewicza i Domu Techników, potworzyły się samorzutnie pierwsze punkty oporu. Broń uzyskano przez rozbrojenie kilku posterunków policyjnych, Rano l listopada Szkoła Sienkiewicza odparła zwycięsko dwa pierwsze ataki piechoty ukraińskiej. Dowództwo nad siłami polskimi objął kpt. Mączyński. Dzień 2 list, przeszedł stosunkowo spokojnie; 3 list. zdobyto Politechniką i gmach żandarmerii, rozpoczęły się ciężkie walki o dworzec główny, który 4 list. został zajęty ostatecznie przez Polaków. Tegoż dnia po poi. atak na śródmieście, kierowany przez kpt. Borutę Spiechowicza, uwieńczył się powodzeniem: zdobyto szereg ulic i gmachów (ob. tabl. II), wzięto 100 jeńców, 2 kar. masz., 3 samoloty. Taki stan rzeczy utrzymał się z niewielkimi zmianami do 21 listopada, t. j. do przybycia odsieczy z Krakowa. 6 listopada siły polskie dochodzą do l 448 karabinów, 28 kar. masz., i 2 dział. Wojsko to rozmieszczono na 73 odcinkach, z których 5 było wysuniętych poza Lwów. W ciągu następnych dni Ukraińcy atakowali zaciekle różne punkty oporu Polaków, m. in. Dyrekcję kolejową. 9 listopada atak polski na śródmieście załamał się w ogrodzie Kościuszki, Polacy musieli się cofnąć z dużymi stratami. Od 13*go do 17«go listopada trwał ogólny atak wojsk ukraińskich na polskie pozycje, został jednak zwycięsko odparty. 17 listopada liczba wojsk ukraińskich we Lwowie dochodziła do 18000, liczba wojsk polskich 4512, z czego jednak tylko 2000 biło się na pozycjach. Pierwszy okres walk o Lwów zakończył się zawieszeniem broni 17.XI, które trwało do 21.XI. Odsiecz z Krakowa, przyprowadzona przez ppłk. Tokarzewskiego 20.XI, liczyła blisko l 400 żołnierzy i 8 dział. Zaraz o świcie 21 listopada rozpoczął się ogólny atak wszystkich sil polskich na pozycje ukraińskie. Walka toczyła się w wielu punktach. Główne zwycięstwo Polacy odnieśli na Łyczakowie,przeraziło ono tak Ukraińców,że w nocy bez walki opuścili Lwów, podpalając Sejm i Cytadelę. Po 22-dniowej walce Lwów stał się polskim. Straty nasze do 22 listopada, według Mączyńskiego, wynosiły 974 żołnierzy i 215 osób cywilnych, zabitych i rannych. Po opuszczeniu Lwowa przez Ukraińców męty społeczne we Lwowie urządziły 23.XI pogrom Żydów, którzy zresztą z- bronią w ręku pomagali podczas walk Ukraińcom Po wyjściu ze Lwowa Ukraińcy przenieśli swe naczelne dowództwo do Bóbrki, a wojska ich zajęły stanowiska w pobliżu Lwowa, okalając miasto od północy, wschodu i południa. Przez wiele miesięcy na przedpolu Lwowa toczyły się walki, przy czym Ukraińcy kilkakrotnie ponawiali próby odzyskania miasta, wywierając szczególnie silny nacisk od strony południowej. Walki z Ukraińcami obejmują w tym c/asie coraz większe obszary Małopolski wschodniej. 25.Xl do Lwowa przybył gen. Rozwadowski i objął naczelne dowództwo nad wojskami polskimi w Małopolsce wschodniej W grudniu nadeszły Ukraińcom ciężkie dalekonośne działa, z pomocą których od 20.XII zaczęli oni ostrzeliwać środek Lwowa, a 27.XII, wzmocnieni brygadą Petlury z Rosji, natarli z zaciekłością na Lwów ze wszystkich stron. Najcięższe walki toczyły się na południu o Sokolniki i Kozielniki, na zachodzie o Skniłów. Wszędzie zakończyły się klęską nieprzyjaciela.

Przez 4 następne dni, 28—31 grudnia trwał nad miastem nieustanny ogień z dział ukraińskich, a jednocześnie piechota wznawiała ciągle swe szturmy. Zniszczono elektrownię; miasto, pozbawione już wody wodociągowej, znalazło się bez światła. 28.XII Ukraińcy zajęli Persenkówkę i omal, że nie weszli do miasta, ale nadbieglym ze wszystkich stron oddziałom polskim udało się rano 29.XII uratować front na Persenkówce. W początkach stycznia bombardowanie nie ustawało i ataki trwały. Ludność była tak wyczerpana, że Komitet lwowski, reprezentujący wszystkie parte polityczne polskie, wystąpił do gen. Rozwadowskiego z pismem, by począł układać się z Ukraińcami. Rozwadowski odrzucił stanowczo te małoduszne żądania. Nadchodziła zresztą już nowa odsiecz dla Lwowa. Naczelne dowództwo polskie w Warszawie wysiało w początkach stycznia 1919 r. z Rawy Ruskiej ekspedycję pod dowództwem gen. Romera w sile ok. 3500 ludzi, 56 karabinów masz., 18 dział. Gen^ Romer zdołał przerwać pierścień Ukraińców i przedostać się 10.I do Lwowa, wzmacniając silnie jego załogę. Ataki Ukraińców 11—12 stycznia zostały odparte, po czym do końca stycznia zapanował we Lwowie spokój. Nową ofensywę na Lwów Ukraińcy rozpoczęli dopiero 17 II. Uporczywe ataki tego dnia, podjęte ze wszystkich stron, zostały przez Polaków odparte po ciężkich walkach ?. wielkimi stratami dla nieprzyjaciela. W końcu lutego zawarto zawieszenie broni, które trwało do 2 marca, poczerń Lwów znów przez cały marzec był silnie bombardowany. 5 marca wyleciał w powietrze olbrzymi skład amunicji.

7 marca Ukraińcy odcięli połączenie Lwowa z Przemyślem. Sytuacja stawała się nadzwyczaj groźna. 8 marca Ukraińcy ponawiają swe ataki na Lwów, znów bezskutecznie. Bombardowanie Lwowa trwa codziennie. W celu obrony od coraz bardziej powiększającego swe siły nieprzyjaciela prowadzono roboty fortyfikacyjne bardzo intensywnie, posługując się przy tej pracy w znacznym stopniu Żydami. Ale w tym czasie, dzięki interwencji Paderewskiego w Poznaniu, zorganizowano trzecią odsiecz, /łożoną z Wielkopolan pod wodzą pułk. Konarzewskiego i oddziału gen. Aleksandrowicza, ogółem 10 bat- piechoty i kilka bateryj artylerii Dowództwo ogólne objął gen. Iwaszkiewicz, 20 III mianowany na miejsce gen. Rozwadowskiego. Gen. Aleksandrowicz już 18.111 przywrócił połączenie Lwowa z Przemyślem. Nastąpił okres stosunkowej ciszy w działaniach wojennych, jedynie bombardowanie miasta trwało nieustannie. 15.IV wskutek śmiałego uderzenia dwóch drobnych oddziałów polskich Ukraińcy zostali odrzuceni od Lwowa aż poza Winniki, co zabezpieczyło miasto od bombardowania od wschodu. Wreszcie 19.IV gen. Iwaszkiewicz wydał walną bitwę Ukraińcom -pod Lwowem. Główny atak poprowadzili Wielkopolanie rano na stację Stawczany, którą zajęli, ponieśli jednak przy tym duże straty. W drugim dniu bitwy, 20 kwietnia, Wielkopo4anie, prowadząc dalej atak, dotarli pod Sokolniki, które atakowała z drugiej strony dywizja lwowska i zdobyła je już o 7.30 rano, biorąc 250 jeńców, 5 dział i 24 kar. masz.

Zwycięstwo to uwolniło Lwów od bombardowania z zachodu i południa. Dopiero jednak w nocy na 29.1V gen. Jędrzejewicz mógł przystąpić do odrzucenia Ukraińców od północy, uderzając na nich z siłą blisko 4000 ludzi. 9 lotników polskich swymi bombami i karabinami masz. wywołało na tyłach nieprzyjaciela niebywały popłoch, tak, że oddziały polskie stosunkowo łatwo zajęły wszystkie zamierzone pozycje na północ od Lwowa. Po walkach, prowadzonych jeszcze następnego dnia, line polskie przechodziły wszędzie na 10 km od obwodu Lwowa. Lwów taktycznie był oswobodzony, a nadciągająca już arma Hallera przystąpiła w maju 1919 r. do ostatecznej likwidacji powstania Ukraińców. Obrona Lwowa, prowadzona przez garstkę zapas leńców, skupionych w organizacjach wojskowych i ochotników — uczniów, studentów („Orlęta lwowskie”), z przeciwnikiem O wiele liczniejszym, należy do najpiękniejszych kart w walkach polskich o odzyskanie niepodległości i jest przykładem poświęcenia, wytrwałości i zaparcia się siebie. – Lit. W. Hupert „Walki o Lwów” (1933). Mączyński „Boje Lwowskie” (1922), St. Wasylewski „Lwów” (ok. 1930).

 

Więcej o Lwowie na stronie http://lwowiak.republika.pl/cmentarz.html

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *